Nhằm tìm ra giải pháp cho nhu cầu ngày càng bức thiết của xã hội về nguồn nhân lực trình độ cao, Bộ Giáo dục & Đào tạo (GD&ĐT) đã phối hợp với Bộ Khoa học & Công nghệ (KH&CN) tổ chức hội thảo quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ cao theo nhu cầu xã hội vào sáng ngày 11 – 4/2009, tại khu độ thị mới Bình Dương. Tới dự và chỉ đạo hội thảo có Phó Thủ tướng, Bộ Trưởng bộ Giáo dục & Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân. Ngoài ra còn có 315 đại biểu đến từ các bộ, ngành, các trường cao đẳng, đại học và doanh nghiệp trên cả nước.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo phát biểu khai mạc hội thảo.

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục & Đào tạo, Việt Nam đang được các nước trong khu vực và thế giới đánh giá cao về nguồn nhân lực trẻ tuổi và nền kinh tế tăng trưởng nhanh. Trong khi kinh tế đang trên đà phát triển nhanh, mạnh và hội nhập ngày càng sâu kéo theo đó là nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực trình độ cao. Thì hệ thống giáo dục chưa đáp ứng được nhu cầu đào tạo nhân lực cho sự phát triển toàn diện của đất nước, trong đó có khoa học công nghệ. Điều này đã tạo nên rào cản rất lớn. Một thực tế hiện nay là cơ cấu nguồn nhân lực KHCN của nước ta còn bất hợp lý, trình độ và chất lượng nguồn nhân lực ở mức thấp, chuyên viên kỹ thuật lành nghề còn thiếu, đội ngũ cán bộ trình độ cao chưa bắt kịp với trình độ trong khu vực. Đánh giá của Viện KHCN về thực trạng nhân lực KHCN trong đó có công nghệ cao, cơ cấu nguồn nhân lực còn nhiều bất hợp lý.

Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Bành Tiến Long cho biết, bậc đào tạo càng cao càng có xu hướng phát triển thiên lệch về các ngành sản xuất phi vật chất. Số lượng nhân lực có trình độ trên đại học trong lĩnh vực KHCN chỉ chiếm khoảng 10%. Chất lượng cán bộ KHCN cũng còn nhiều vấn đề, tỷ lệ cán bộ khoa học phát huy tốt chỉ chiếm 34 – 35% trong khi tỷ lệ yếu lên tới 27 – 28%. Một vấn đề nữa khi điều tra về tiềm lực KHCN thấy rằng, tuổi đời của cán bộ khoa học có chức danh khá cao, bình quân chung 57,2%, giáo sư là 59,5 tuổi. Số cán bộ có chức danh khoa học tuổi dưới 50 chỉ chiếm 12%, riêng giáo sư là 7,2%. Những con số này cho thấy nguy cơ hụt hẫng trong đội ngũ cán bộ KHCN nước ta thời gian tới, Thứ trưởng cho biết thêm. Một hạn chế nữa của cán bộ khoa học là khả năng ngoại ngữ quá yếu. Dưới 25% số cán bộ khoa học là có thể sử dụng thành thạo tiếng Anh hoặc tiếng Pháp.

Lãnh đạo hai Bộ KHCN và Giáo dục & Đào tạo ký kết thoả thuận đào tạo.

Dẫn chứng thêm những khó khăn về nhu cầu nhân lực trình độ cao trong thực tế hiện nay, bà Florance Marioranjtham, Giám đốc Nhân sự công ty TNHH Panasonic Việt Nam cho biết, trong năm 2010, công ty sẽ đưa vào hoạt động nhà máy với tổng kinh phí lên đến 1 tỷ USD. Nhu cầu về công nhân lao động sẽ là trên 4.000 người trong đó đa phần là kỹ sư với 3.000 người nằm trong các ngành: điện, điện tử, cơ khí. Nguồn cung chủ yếu là tuyển dụng trực tiếp từ các trường đại học trong nước. Thế nhưng dù đã có chương trình tuyển dụng từ rất sớm, công ty vẫn gặp nhiều khó khăn do không có đủ lực lượng đáp ứng yêu cầu tuyển dụng, vấn đề cơ bản nhất là khả năng ngoại ngữ của sinh viên quá kém. Trong khi đây là một trong những kỹ năng quan trọng khi làm việc tại Panasonic.

Từ những thực tế trên, Thứ trưởng Bành Tiến Long cho rằng, việc đào tạo nguồn nhân lực cao phải tập trung vào 4 ngành chủ yếu là công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới và công nghệ tự động hóa. Tuy nhiên theo Thứ trưởng không nên đầu tư đào tạo ồ ạt vì thực chất số lượng chuyên gia hàng đầu tại các trung tâm nghiên cứu hay phòng thí nghiệm, nhà máy chỉ chiếm tỷ lệ rất ít, khoảng 5 – 10%, nên lựa chọn tổ chức theo dạng “hạt nhân”. Đồng quan điểm với Thứ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo Bành Tiến Long, cùng với việc đưa ra những dự báo về nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực công nghệ cao đến năm 2020, Thứ trưởng Bộ KHCN Nguyễn Văn Lạng nhấn mạnh, nên tập trung vào hai chỉ tiêu căn bản nhất là lượng và chất. Trong 4 nhóm ngành cần ưu tiên thì chú trọng hơn vào công nghệ sinh học, vật liệu mới và tự động hóa vì đây sẽ là những ngành tạo nên thế mạnh trong tương lai.

Sau khi nghe ý kiến đóng góp của các bộ, ngành và các trường cao đẳng, đại học, các doanh nghiệp, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân đánh giá cao hướng liên kết đào tạo giữa các doanh nghiệp với trường đại học vì sẽ gắn kết được đào tạo nhân lực với nhu cầu thực tế. Công thức kết hợp này theo Phó Thủ tướng, kết quả có thể bằng 10 lần cách đào tạo thông thường. Thông qua hình thức đào tạo kết hợp, vừa đào tạo được lao động cho công ty, vừa đào tạo nhân lực cho xã hội. Phó Thủ tướng cũng đã tổng kết và nêu ra 13 nhóm giải pháp trong đó có việc cụ thể hóa chương trình đào tạo; khuyến khích liên kết đào tạo quốc tế tại các trường đại học; sớm hình thành chuỗi phòng thí nghiệm để thực hiện chuyển giao nhanh những thành tựu khoa học trên thế giới; hình thành và phát triển các trung tâm dự báo về thị trường lao động; đẩy mạnh kế hoạch đào tạo 2 vận tiến sỹ; đồng thời khuyến khích du học sinh, kiều bào nước ngoài về nước làm việc…

Tại hội thảo cũng đã diễn ra 20 hoạt động ký kết thoả thuận đào tạo trong đó có ký kết đào tạo giữa hai Bộ KHCN và Bộ GD & ĐT, giữa các trường đại học với đại diện các doanh nghiệp.

Nguyễn Lê